Gdańskie Centrum Sztuki Współczesnej

przez Jacek Górski · 3 sierpnia, 2026

Stara łaźnia, nowa instytucja

Przy ulicy Jaskółczej 1 można wejść na wystawę, wziąć udział w warsztacie, posłuchać rozmowy o dzielnicy albo po prostu przyjść bez konkretnego planu. Gdańskie Centrum Sztuki Współczesnej projektuje swój program tak, żeby każdy mógł znaleźć tu swój własny powód do wizyty, niezależnie od tego, ile wie o sztuce współczesnej i ile ma dziś czasu i energii.

GCSW powstało w 2026 roku z połączenia Centrum Sztuki Współczesnej Łaźnia i Gdańskiej Galerii Miejskiej. Oddział przy Jaskółczej 1 jest największą przestrzenią instytucji i jej główną siedzibą. To miejsce z ponad trzydziestoletnią historią artystyczną: od pierwszych wystaw Fundacji Otwarte Atelier w zdewastowanych wnętrzach opuszczonej łaźni po dzisiejsze GCSW.
Centrum pokazuje artystów z ugruntowaną pozycją i tych, którzy dopiero ją budują. Część pokazywanych tu prac powstaje specjalnie z myślą o tym miejscu, we współpracy z artystami z Polski i zagranicy. Każda wystawa ma swój program towarzyszący: oprowadzania kuratorskie, warsztaty, wykłady i spotkania. W listopadzie 2026 roku przy Jaskółczej zaprezentowana zostanie „Dolne, obecne!” Moniki Zawadzkiej podsumowujące kilka lat badań architektonicznej tożsamości tej dzielnicy. Na odwiedzających czekają też karty uważności będące zaproszeniem do odłożenia telefonu i niespiesznego zwiedzania.

Budynek mieści dwa piętra przestrzeni wystawienniczych. Największa z nich zajmuje miejsce dawnej sali gimnastycznej, tej samej, z której korzystali uczniowie okolicznych szkół przez pierwsze dekady istnienia łaźni. Jest tu też sala warsztatowa i niewielki dziedziniec, gdzie powstaje sąsiedzki ogród. Wraz z nową nazwą, zmienia się też sama instytucja. Na odwiedzających czeka odmieniona strefa wejścia zaprojektowana przez Akurat Studio. W weekendy można tu w cenie biletu napić się kawy. To zapowiedź sąsiedzkiej kawiarni, której otwarcie jest planowane na wiosnę 2027 roku.
Program wystawienniczy otwiera się na dzielnicę przez konkretne działania skierowane do jej mieszkańców. Grupy szkolne mogą tu uczestniczyć w bezpłatnych Lekcjach Sztuki. Dzieci tworzą Gdańską Dziką Gazetę czyli wyjątkowy periodyk o życiu Dolnego Miasta. Cykl „Dolne Miasto czytane” to spacery, warsztaty i dyskusje o historii dzielnicy. Projekt „Sztuka dzielenia” łączy spotkania z twórcami i aktywistami, dla których sztuka jest narzędziem zmiany społecznej, z Jadłodzielnią i miejscem sąsiedzkiego spotkania.
GCSW projektuje przestrzeń i program z myślą o osobach o różnych potrzebach. Teksty kuratorskie dostępne są w brajlu, opisy wystaw w standardzie ETR, podczas wernisaży i oprowadzań obecni są tłumacze języka migowego.

Wstęp do wszystkich pięciu oddziałów kosztuje 15 zł. Jeden bilet łączy całe, rozsiane po Gdańsku GCSW. W piątki wstęp jest bezpłatny.

Historia budynku

Budynek przy Jaskółczej wybudowano w 1905 roku jako miejską łaźnię publiczną, jedną z trzech, które władze Gdańska wzniosły w tym samym czasie w różnych częściach miasta, odpowiadając na potrzeby sanitarne gęsto zaludnionych dzielnic robotniczych. Architektura była celowo poważna: neoromański styl, charakterystyczny dla ówczesnych pruskich gmachów użyteczności publicznej, sygnalizował, że higiena to sprawa miejska, nie prywatna. Łaźnia otworzyła drzwi w kwietniu 1908 roku. Miała oddzielne sekcje dla mężczyzn, kobiet i dzieci, 36 pryszniców dla uczniów, salę gimnastyczną na piętrze. Kąpiel pod prysznicem kosztowała 10 fenigów, w cenie mydło i ręcznik. Przez dekady była codziennym punktem na mapie Dolnego Miasta, w czasach gdy większość tutejszych kamienic nie miała własnych łazienek.
W latach 80. XX wieku łaźnia przestała działać. Budynek stał pusty. Przez pewien czas wiązano z nim nawet plany punktu dezaktywacji odzieży z pobliskiej elektrowni jądrowej w Żarnowcu. Gdy te plany upadły wraz z budową elektrowni, obiekt niszczał. W 1992 roku zadomowiły się tu trzy środowiska gdańskiej sceny niezależnej Galeria Wyspa, Galeria C14 i Fundacja Totart, tworząc Fundację Otwarte Atelier z zamiarem przejęcia budynku na otwarte pracownie artystyczne. Pierwsze wystawy, pokazy i akcje odbyły się jeszcze w zdewastowanych wnętrzach. W 1998 roku, na bazie tej oddolnej inicjatywy, powołano oficjalnie Centrum Sztuki Współczesnej Łaźnia, jedną z pierwszych publicznych instytucji sztuki współczesnej powstałych po 1989 roku w Polsce, która od początku łączyła program o zasięgu międzynarodowym z pracą na rzecz lokalnej społeczności. To dziedzictwo przejęło GCSW.