Łąkowa

przez Jacek Górski · 23 listopada, 2025

Gdyby czas oczekiwania na spisanie historii konkretnej ulicy był adekwatny do jej długości, to Łąkowa jest doskonałym przykładem na taką właśnie sytuację. Jest długa – to fakt. I bardzo długo czekała na swój opis na naszych stronach.
Wszystko zaczęło się w 2015 roku od wspomnień o Toruńskiej i Wierzbowej. A przez minione 10 lat udało nam się opisać łącznie już ponad 20 mniejszych lub większych ulic z Dolnego Miasta. Ale wciąż na tej liście brakowało opisu ulicy Łąkowej. Najwyższa więc pora nadrobić tę zaległość. Szczególnie, że autor tego wpisu sam przecież mieszka na Łąkowej właśnie.

Kanały na Dolnym Mieście

Na początek drobna uwaga. Przed przeczytaniem tego tekstu warto zapoznać się wcześniej z artykułem o systemie kanałów na Dolnym Mieście. Bo gdyby nie wspomniane kanały, być może ulica Łąkowa nigdy by nie powstała w takim układzie, jaki jest teraz.

Pierwszy długi kanał najbliżej Nowej Motławy biegł po linii współczesnych ulic – Szuwary, Jaskółcza, Jałmużnicza i Przyokopowa. Linię kolejnego kanału wyznaczały trzy współczesne ulice – Łąkowa, Wróbla i Radna. A ten trzeci należy umiejscowić wzdłuż obecnej linii dawnych fortyfikacji czyli Redut – Dzik, Miś, Wyskok i Wilk.

Tak, tak – obecnie pokonujemy suchą stopą środkową alejką po ulicy Łąkowej. A od połowy wieku XXVII w tym miejscu płynął rów/kanał (jeden z trzech) zbierający wodę i osuszający teren ówczesnego Dolnego Miasta. Sytuacja ta zmieniła się dopiero po ostatecznym zasypaniu kanału w1873 roku. Obecnie stąpamy po chodniku (po jednej i po drugiej stronie). A wcześniej można było ten teren przejść w tym samym miejscu ścieżkami wzdłuż brzegów kanału. Tych ścieżek było wyjątkowo dużo. Bo po pierwsze każdy brzeg kanału miał inną nazwę. Po drugie w miejscu każdego skrzyżowania z poprzecznym kanałem kończyła się nazwa jednej ścieżki, a zaczynała drugiej.

Nazwy ulic, a wcześniej brzegów kanału

I tak idąc od strony współczesnej Akademii Muzycznej (jeszcze za wcześnie mówić – od strony Długich Ogrodów – ale wszystko się wkrótce wyjaśni) zachodnim brzegiem kanału (to ten gdzie właśnie stoi wspomniana Akademia) można było poruszać się odcinkiem o nazwie Reussengasse (Ruska). Nazwa ta być może pochodzi od działającej w okolicy w tamtym okresie gospody. Wschodni odcinek w tym miejscu nie doczekał się swojej osobnej nazwy. Po dojściu do obecnej ulicy Ułańskiej przechodziło się odpowiednio na Schilfgasse (Szuwary/Szuwarną) oraz Gänsegasse (Gęsią). I tutaj kolejna uwaga – proszę nie mylić tamtej ulicy Szuwary (historycznie pierwszej) z obecną ulicą Szuwary. Ta druga ma historię rozpoczynającą się dopiero w 1814 roku. Ale wracając do historii Łąkowej – od 1763 roku oba wspomniane brzegi postanowiono połączyć jednym wspólnym mianownikiem. I tak powstała Hintergasse (Tylna) z podziałem na lege (dolną) i hohe Seite (górną stronę). Przekraczając współczesną ulicę Dolną, po zachodniej stronie wchodziło się na ulicę Lindengasse (Lipową), która dochodziła aż do ulicy Śluza. Zaś po wschodniej stronie biegły dwie ulicy na tej samej wysokości. Do nieistniejącej już ulicy Różanej, która była mniej więcej przedłużeniem ulicy Przesmyk po drugiej stronie – biegła ulica Schwangasse/Schwannengang (Łabędzia). A dalej, aż do obecnej Kieturakisa mieliśmy do czynienia z Weidengasse czyli Wierzbową. Przez bardzo krótki czas (około 1763 r.) całość nazywano jeszcze 2. gereinigter Graben (Drugi oczyszczony rów). I ponownie wracamy do 1814 roku. I do nazwy Wierzbowa. To wtedy właśnie usunięto nazwy wszystkich pozostałych ulic wzdłuż kanału. A całości przypisano nazwę Weidengasse właśnie. Z jedynym rozróżnieniem (podobnie jak w przypadku wcześniejszej Tylnej) – na tę dolną i tę górną. I taka właśnie nazwa widnieje na mapach Dolnego Miasta do 1945 roku. Po wojnie ulicę przemianowano na znaną nam do dzisiaj Łąkową. Ale tu ciekawostka. Do tego samego 1945 roku pomiędzy Polną a Zieloną istniała prawdziwa uliczka Wiesengasse czyli Łąkowa. Uliczka, która później otrzymała doskonale znaną nam nową nazwę – Wierzbowa. Proszę porównać te dwa słowa – Weidengasse i Wiesengasse. Nieporozumienie, błąd w tłumaczeniu, pośpiech… Dzisiaj trudno jest ustalić, co było przyczyną takiej zamiany już nie do odkręcenia. Miłośnikom historii Gdańska przypominamy jednak na wszelki wypadek albo też podpowiadamy w tym miejscu, że przedwojennych pocztówek z dawnej ulicy Łąkowej należy szukać pod hasłem Weidengasse jak Wierzbowa. Obejrzyjmy kilka z nich:

Spacer do 1945 roku po Weidengasse

Przespacerujmy się przedwojenną ulicą Wierzbową (teraz już wiemy, skąd ta nazwa, gdzie dokładnie ta ulica biegła i od kiedy stała się najdłuższą ulicą na Dolnym Mieście). I rozejrzyjmy się na obie strony. Za punkt startu obierzemy skrzyżowanie z ulicami – Śluza, Wróbla (o tej ulicy napiszemy w kolejnym odcinku) i Kieturakisa. I tak już na samym początku po prawej stronie widzimy najstarszy budynek dzielnicy czyli letnią rezydencję Uphagenów z 1800 roku. A po lewej zakład peklowania mięsa Hendrik Soersmans & Soon pobudowany przed 1838 rokiem. Tak, tak – dopiero w przedostatniej dekadzie XIX wieku w tym miejscu na rogu powstanie duża kamienica przypisana początkowo do ulicy Śluza. Zabudowania szpitala St. Marienkrankenhaus w tej części kończyły się kaplicą przyszpitalną, która stanowiła podwaliny pod… działający do chwili obecnej kościół Parafii Rzymsko-Katolickiej Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny w Gdańsku. Po lewej stronie przez dłuższy czas towarzyszyć nam będą kamienice pobudowane na przełomie XIX i XX wieku. Zaś po prawej stronie dostrzeżemy mury i zabudowania Królewskiej Fabryki Karabinów, do której prowadziło z ulicy kilka przemysłowych bram. W tym miejscu należy dodać, że wcześniej w miejscu odpowiadającym późniejszym głównym obiektom fabryki karabinów stał pierwszy odnotowany zakład przemysłowy na Dolnym Mieście – rafineria cukru, który spłonął w 1803 roku. Po wprowadzeniu w życie postanowień Traktatu Wersalskiego, część dawnej KFK stała się wielkim kompleksem handlowo-produkcyjno-usługowym. A ta druga – bliżej ulicy Królikarnia została rozebrana na rzecz zupełnie nowego, zaprojektowanego na łuku drogi budynku w którym swoją działalność rozpoczął Danziger Tabak Monopol (Gdański Monopol Tytoniowy). A skoro o Królikarni mowa – przekraczając skrzyżowanie z tą właśnie ulicą i ulicą Dolną spostrzeżemy, że obie już pierzeje wzdłuż dawnego kanału są zabudowane kamienicami, których ciąg przerwany jest dopiero skrzyżowaniem z Ułańską. Tam po drugiej stronie góruje nad wszystkim budynek pierwszych dolnomiejskich koszar (1868-1873) – to po lewej. I niskie parterowe zabudowania po prawej. W tym miejscu trzeba nadmienić, że dopiero od 1874 roku nasz spacer mógł się odbywać dalej. Bo we wcześniejszych latach nie było przebicia w celu przedłużenia ulicy do Długich Ogrodów. A przecież to w tej ostatniej części znajdują się budynki dwóch szkół warte wymienienia. Stały one mniej więcej naprzeciw siebie. Pod numerem 1 działało Gimnazjum Królewskie (po lewej). A 60 numerów dalej – Rejonowa Szkoła dla dziewcząt (po prawej).

Spacer po 1945 roku po Łąkowej

To co – obróćmy się teraz o 180 stopni i zróbmy sobie podobny spacer, ale nawiązujący już do czasów powojennych. Druga wspomniana w artykule szkoła do chwili obecnej pełni funkcje edukacyjne. To są mury Szkoły Podstawowej nr 4 im. Króla Kazimierza Jagiellończyka. Budynek tej pierwszej natomiast stał się częścią powojennych koszar LWP (mieściły się w nim sztab i dowództwo), a obecnie razem z pozostałymi odnowionymi zabudowaniami koszarowymi wchodzi w skład Akademii Muzycznej (a jest w nim dokładniej Rektorat tej szkoły). Po niskich budynkach po drugiej stronie wszelki ślad zaginął. A w tym miejscu postawiono blaszany, zielony barak w którym w zależności od czasu wspomnień funkcjonował – hotel robotniczy, biuro rachunkowe albo klub A.A. W rzędzie kamienic po lewej stronie widoczne są tylko trzy ubytki – nie ma narożnej trójki, nie ma tej o numerze 17 oraz ciągu pomiędzy 20 a 27. Inaczej jest po drugiej stronie, gdzie bezpowrotnie zginęły kamienice pomiędzy ulicami – Królikarnia i Chłodna. Oraz (w uzupełnieniu) także te bliżej Długich Ogrodów, gdzie stoi teraz Hotel Sadova. A w miejscu po części z nich stoi pojedynczy wieżowiec przypisany do ulicy Chłodnej. Dawny budynek DTM, to powojenne hurtownie znane m.in pod szyldem WPHW, a obecnie siedziba LPP. W budynkach należących kiedyś do KFK przez dekady działały prężnie – Gdańskie Zakłady Futrzarskie, Gdańskie Zakłady Papiernicze, Elmet oraz przez kilka lat Gdańskie Melioracje Obecnie cała duża działka podzielona jest na mniejsze części. Jedną z nich zajmują kolejne budynki LPP. Następna wraz z zabudowaniami kojarzy się ze Szpitalem Weterynaryjnym Krzemińskiego. Trzecia jest użytkowana w bardzo małym stopniu (obecnie chyba jedynie przez Czudner Spot). A na czwartej stoi mała Biedronka. I w ten sposób doszliśmy prawie do końca, gdzie wszystkich turystów i nie tylko zaprasza do siebie Arche Dwór Uphagena.

Na koniec małe zadanie na wyobraźnię. Idziecie chodnikiem do kościoła, Biedronki, na pocztę albo na przystanek tramwajowy, a dołem kanał sobie płynie… Widzicie to?… Myślę, że po przeczytaniu tego artykułu już inaczej będziecie spoglądać na naszą środkową alejkę…

Autor tekstu: Jacek Górski.
Oryginalna artefakty pochodzą z kolekcji Opowiadaczy Historii Dolnego Miasta w Gdańsku.

Warto przeczytać te artykuły o przedwojennej ulicy Wierzbowej:
Łąkowa 17
Fritz Krause
Antoni Śliwiński
Fabryka wyrobów sztancowanych „Feinmechanik”
Zolfino na końcu Łąkowej
Przedwojenne lody śmietankowe z Łąkowej
Guwada – znakomity obcas gumowy
Wsiąść do piątki na przystanku przy koszarach
Zdjęcie
Rosyjski Czerwony Krzyż oferuje hafty i inkrustowane drewno