Paul Karl z Kamiennej Grobli
Na początku 1894 roku w prasie, nie tylko lokalnej ukazała się krótka notka o tym że niejaki Paul Karl z Gdańska, przekazał w darze urodzinowym dla cesarza Wilhelma II własnoręcznie wykonaną rzeźbę.
I może bym przeszedł koło tej informacji obojętnie, gdyby się nie okazało że p. Karl był pracownikiem Kgl. Pr. Gewehrfabrik Danzig, czyli Królewsko Pruskiej Fabryki Karabinów w Gdańsku. Po poszukiwaniach okazało się że pracował tam na stanowisku mechanika. Osoba p. Paula Karla jest związana z Dolnym Miastem (Niederstadt) również na inny sposób. Bowiem w tamtym okresie mieszkał on w kamienicy przy Dritter Steindamm 31, czyli obecnej ulicy Kamienna Grobla. Czyli do swojej pracy miał można powiedzieć o rzut kamieniem.
Informacje o p. Paulu Karlu w księdze adresowej miasta Gdańska.
Dzisiaj już nie ma dawnej kamienicy przy Steindamm 31. Ale można znaleźć jej wyobrażenie na dawnych kartach pocztowych. Po zakończeniu II Wojny Światowej zniszczone budynki w kwartale ulic Kamienna Grobla (Steindamm), Toruńska (Thornscher Weg), Jałmużnicza (Almodengasse) nie zostały odbudowane. Przez wiele lat po wojnie na pustym placu funkcjonował ogródek jordanowski. A ostatnimi czasy były tu prowadzone badania archeologiczne, przed podjęciem inwestycji budowlanych w tym rejonie, które już od kilku miesięcy trwają w najlepsze.
Cesarz niemiecki Wilhelm II w mundurze husarskim podczas parady w Gdańsku.
Wracając jednak do rzeźby wykonanej przez p. Karla. Miała ona przedstawiać cesarza na koniu w mundurze gdańskich czarnych husarzy. Inspiracją do jej wykonania miała być parada wojskowa jaka odbyła się w Gdańsku w maju 1892 r., podczas to której cesarz niemiecki prezentował się właśnie w takim mundurze. Nie natrafiłem co prawda na zdjęcie z tamtej konkretnej parady w Gdańsku. Ale można się posiłkować tu innymi wyobrażeniami cesarza podczas jego pobytu jak to poniższe.
Rzeźba miała być ona wykonana z drewna klonowego. I mieć wysokość około pół metra. Wybór klonu nie był może tutaj przypadkowy, ponieważ używano go w tamtym czasie również do wyrobu osad broni. I ceniono go za twardość i ułożenie słojów. Jako że pracował w fabryce broni mógł mieć zatem dostęp do takiego dobrego jakościowo materiału na rzeźbę.
Wspomniany Karl miał pracować nad nią przez rok i dziewięć miesięcy. Robił to oczywiście po godzinach pracy, zapewne w godzinach późnowieczornych. Choć pomimo formalnego braku wykształcenia w snycerstwie p. Karla, wykonane dzieło miało zachwycać między innymi detalami wykonania.
Otrzymał wtedy prośbę o zgłoszenie się z owym dziełem do Wielkiego Marszałka Dworu Cesarskiego hrabiego Eulenburga, i w tym celu udał się też w podróż do Berlina.
Nie wiadomo czy było dane p. Karlowi osobiście spotkać się z cesarzem Wilhelmem II oraz jakie były dalsze historyczne losy owego dzieła.
Wycinek notki prasowej o podarunku p. Paula Karla dla cesarza Wilhelma II.
Ein eigenartiges Geburtstagsgeschenk ist dem Kaiser noch nachträglich worden. Ein Arbeiter der Danziger Gewehrfabrik, Paul Karl, hat aus Ahornholz eine Reiterstatue des Kaisers, denselben in Husaren Uniform darstellt, kunstvoll geschnigt. Das wohlgelungene Werk ist um so bemerkenswerher, als der Verfertiger niemals Unterricht in der Holzschnißerei erhalten hat, und ihm nur das primitivste Handwerkzeug zur stand. Zu der Arbeii hat Karl meist nur die Nachtstunden benußen können, da er am Tage durch seine Arbeit in Anspruch genommen war. Die Statue ist etwa 1/2 Meter hoch und bis in die kleinsten Einzelheit überaus ausgeführt. Karl durfte sein Werk, an der er 1 Jahr und 9 Monate gearbeitet hatte, dem Kaiser überreichen.
Tłumaczenie:
Cesarz otrzymał wyjątkowy, spóźniony prezent urodzinowy. Pracownik gdańskiej fabryki karabinów, Paweł Karl, mistrzowsko wyrzeźbił z drewna klonowego konny posąg cesarza w husarskim mundurze. To wykwintne dzieło jest tym bardziej niezwykłe, że twórca nigdy nie uczył się snycerstwa i dysponował jedynie najbardziej prymitywnymi narzędziami. Karl mógł pracować głównie w nocy, ponieważ w ciągu dnia był zajęty pracą. Posąg ma około pół metra wysokości i jest wykonany z dbałością o najdrobniejsze szczegóły. Karl mógł zaprezentować cesarzowi swoje dzieło, nad którym pracował przez rok i dziewięć miesięcy.
Autor tekstu: Piotr J. Bochyński
Bibliografia:
Bayreuther Tagblatt 1894 no.33
Thorner Presse 1894 no.28
Ulica Kamienna Grobla na pocztówkach (część I) – Opowiadacze Historii. [online] Opowiadacze Historii. Available at: https://www.opowiadaczehistorii.pl/ulica-kamienna-grobla-na-pocztowkach-czesc-i/ [Accessed 4 Aug. 2025].
